Aktualności

Dla upamiętnienia bohaterskich czynów 23 obywateli ratujących staszowskich Żydów w latach II wojny światowej, w dniu 8 listopada 2007 roku, w 65 rocznicę zagłady społeczności żydowskiej Staszowa, odsłonięto pamiątkową tablicę.

Z inicjatywą uhonorowania Polaków niosących pomoc Żydom, kilka lat temu wystąpił Jack Goldfarb z USA, którego rodzina przeżyła lata okupacji hitlerowskiej w Staszowie dzięki schronieniu jakiego udzieliła jej rodzina Marii Szczecińskiej. Pomysł ten przekazał do Staszowskiego Towarzystwa Kulturalnego Leszek Tyboń z Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów Warszawie. Zarząd STK rozpatrując propozycję Jack’a Goldfarba podjął decyzję o rozszerzeniu tej inicjatywy o uhonorowanie wszystkich ,,sprawiedliwych” z terenu ziemi staszowskiej. Uchwałą Rady Miejskiej Staszowa w dniu 28 lutego 2007 roku, powołano Społeczny Komitet Budowy Tablicy, w skład którego weszły następujące osoby: prezes STK Henryk Albera, wiceprezes STK Lucjan Zaczkowski, przewodniczący Rady Powiatu w Staszowie Damian Sierant, wicestarosta staszowski Andrzej Kruzel, sekretarz miasta Staszowa Kazimierz Sztaba oraz pozostali członkowie Zarządu STK: Wiesław Kot, Anna Dudajek i Edyta Utnik. Do współpracy z komitetem zaproszono również: Leszka Tybonia, Dariusza Kubalskiego i Andrzeja Wawrylaka. Znaleziono fundatorów tablicy, którymi zostali: Jerome Levit z Chapel Hill - USA, Lawrence Levit z Bethesda -USA, Jack Goldfarb z New York - USA, Jack Aizenberg z Manchester City -  Wielka Brytania oraz ks. prof. Michał Czajkowski z Wrocławia, ks. Wojciech Lemański z Jasienicy i Leszek Tyboń z Warszawy. Nawiązano kontakt z Instytutem ,,Yad Vashem” w Jerozolimie, skąd otrzymano wykaz osób, które do roku 1999 zostały uhonorowane tytułem ,,Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”, byli to: Andrzej Dajtrowski, Anna Dajtrowska, Leokadia Dajtrowska, Maria Dajtrowska, Władysław Dobrowolski, Stanisław Dobrowolski, Zofia Dobrowolska, Franciszek Korczak, Stanisława Korczak, Czesław Kubik, Bronisław Rzepecki, Maria Szczecińska, Jerzy Szczeciński, Stanisław Szumielewicz i Wiktoria Szumielewicz. Do grona w/w osób na podstawie dyplomów honorowych od Rady d/s Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata przy Instytucie Pamięci Narodowej ,,Yad Vashem”, wręczonych za ratowanie Żydów zliczono jeszcze: Janinę Dyl, Michała Dyla, Marię Harę, Marię Gaweł, Szczepana Gawła, Jana Rogalę, Reginę Szlęzak – Gawlak i Antoniego Tutaka. Ceremonię odsłonięcia tablicy, którą umieszczono na ścianie budynku Starostwa Powiatowego w Staszowie, w miejscu przedwojennej synagogi, zaplanowano na dzień 8 listopada dla uczczenia ,,czarnej niedzieli”, kiedy to w ten właśnie dzień w 1942 roku, dokonano ostatecznego wysiedlenia 5 tysięcy staszowskich Żydów do obozów koncentracyjnych w Treblince i Bełżcu. Odsłonięcie tablicy poprzedziło sympozjum poświęcone tamtym wydarzeniom, w którym oprócz rodzin osób udzielających pomocy, uczestniczyli między innymi: posłowie na Sejm RP: Maria Zuba, Krzysztof Lipiec i Konstanty Miodowicz, a także Małgorzata Janiszewska – Bujała – dyr. Wydziału Polityki Społecznej Świętokrzyskiego Urzędu Wojewódzkiego, wicestarosta staszowski Andrzej Kruzel, burmistrz miasta i gminy Staszów Andrzej Iskra oraz przedstawiciele Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów, na czele z Leszkiem Tyboniem i księdzem Wojciechem Lemańskim, a także Weronika Litwin z Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Oprócz wystąpień posłów: Krzysztofa Lipca i Konstantego Miodowicza wygłoszono jeszcze 3 referaty na temat: ,,Historii staszowskich Żydów” - przedstawił Dariusz Kubalski, o Instytucie ,,Yad Vashem” w kontekście ,,Sprawiedliwych…” - mówił Marek Maciągowski a najbliższe plany działalności Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego przybliżyła Weronika Litwin. Sympozjum zakończono występem młodzieży LO w Staszowie, która zaprezentowała fragment inscenizacji pt. ,,Dybuk” Ernesta Bryla, nawiązującej w swej treści do tragicznych losów społeczności żydowskiej w latach II wojny światowej. Po odsłonięciu tablicy i dokonania wpisów do księgi pamiątkowej uczestnicy uroczystości udali się na Cmentarz Żydowski przy ul. Kościuszki, gdzie odmówiono modlitwę za pomordowanych a przed pomnikiem ofiar holokaustu złożono wiązanki kwiatów i zapalono znicze w asyście harcerzy z Zespołu Szkół nr.1.

Foto archiwalne ze zbiorów ,,Yad Vashem” - za zgodą Instytutu.

Słowo na uroczystość odsłonięcia tablicy pamiątkowej ku czci sprawiedliwych z Ziemi Staszowskiej czasu Zagłady

         W pamiętny poranek ósmego listopada 1942 roku, licząca czterysta pięćdziesiąt lat historia staszowskich Żydów, dobiegła tragicznego końca. Kiedy pięć tysięcy spędzonych w jedno miejsce, przerażonych mężczyzn i kobiet, dzieci, starców i chorych, szło od Rynku ulicą Krakowską ku zagładzie, gestapowcy i ich płatni pomocnicy zamordowali setki bezbronnych, słaniających się na nogach Żydów. Mieszkańcy Staszowa reagowali w bardzo różny sposób. Byli tacy, którzy współczuli niedoli Żydów, ale było też wielu, którzy w najlepszym razie pozostali obojętni.  Których z nich lepiej dziś pamiętamy? Otóż z najwyższą wdzięcznością wspominamy tych dzielnych ludzi, którzy – choć wiedzieli, że za pomaganie Żydom grozi śmierć z rąk faszystów – posłuchali głosu sumienia, mówiącego im, żeby jako prawdziwi chrześcijanie i jako istoty ludzkie, ratowali życie swoich żydowskich „sióstr i braci”. Trzeba powiedzieć ze smutkiem, że większość ówczesnych mieszkańców Staszowa – ze strachu bądź z obojętności – nie wyciągnęła pomocnej dłoni do tych dzieci Bożych, które były Żydami.  Ale dwudziestu trzech Sprawiedliwych, którym dziś składamy hołd, dało nam wspaniały przykład męstwa i współczucia, do jakich człowiek jest zdolny nawet w najtrudniejszych czasach.

         Ci Sprawiedliwi – jak Leokadia  Dajtrowska  z rodziną, czy jak Maria Szczecińska z rodziną – nie uważali się za bohaterów. Szli po prostu za wewnętrznym głosem, głosem serc, który podpowiadał: „co byście chcieli, żeby wam ludzie czynili, i wy im czyńcie”.

         To prawda, że nikt z nas nie wie, czy będąc dzisiaj w podobnej sytuacji, znalazłby w sobie dość odwagi i miłości, by ratować innych z narażeniem własnego życia. Ale idąc za przykładem tych, których imiona widnieją na tablicy, módlmy się i miejmy nadzieję, że Pan zawsze będzie nam dawać męstwo i wiarę, abyśmy byli równie bohaterscy i wierni Bożym prawom jak oni.

                                                                                   Jack Goldfarb

                                                                             8 listopada 2007roku

                                                                                         USA